Pszczoła stanowi ważną i integralną część ekosystemu. Na ekosystem składa się część ożywiona (biotyczna) i nieożywiona (abiotyczna), tak, jak nas kiedyś w szkole uczyli, jest to biocenoza wraz z biotopem. Jakkolwiek zwierzęta stanowią zaiste tę część ożywioną, to elementy biotopu takie jak podłoże (np. gleba, skały), woda, powietrze (skład gazów atmosferycznych) są nieodzowne do ich egzystencji, ponieważ tworzą siedliska dla organizmów. Ważną rolę odgrywają tu również ukształtowanie terenu oraz klimat. Biotop oddziałuje w sposób bezpośredni lub pośredni na żyjące w nim rośliny, zwierzęta i mikroorganizmy, jak również sam przekształca się na skutek działalności organizmów go zamieszkujących. W ekosystemie panują zatem pewne prawa i zależności.
Koncentrując się jednak na części ożywionej ekosystemu, omówimy sobie w kolejnych krokach zależności, jakie występują na różnych poziomach życia, jak również odniesiemy te zjawiska do pszczół, ich miejsca w całym tym łańcuchu oraz bliżej człowieka.
Zależności występujące w środowisku i ekosystemie są bardzo ważne dla zachowania równowagi w przyrodzie. Możemy wyszczególnić tu zjawiska, które są podzielone na dwie grupy zachowań: antagonistyczne oraz nieantagonistyczne. Pierwszą grupę stanowi:
- Drapieżnictwo polega na tym, iż jeden gatunek poluje i zabija drugi, aby móc samemu przeżyć. Zależność ta może prowadzić do zmniejszenia populacji gatunku łownego.
- Pasożytnictwo – to przykład zależności, kiedy jeden gatunek żyje kosztem drugiego, przy czym pasożyt nie doprowadza do śmierci żywiciela (choć w skrajnych przypadkach jest to możliwe).
- Amensalizm to związek, w którym jeden z gatunków [A] ogranicza liczebność drugiego[B] lub całkowicie go niszczy, poprzez wydzielanie odpowiednich enzymów bądź związków chemicznych lub tryb życia. Co ważne, swoim działaniem nie osiąga korzyści, ale nie ponosi również żadnych strat, a los tego drugiego jest mu obojętny.
Drugą grupę (nieantagonistyczną) zależności między organizmami stanowi:
- Komensalizm jest najmniej zobowiązującą nieantagonistyczną zależnością między organizmami. Polega na odnoszeniu korzyści jednego osobnika (populacji) [A] z istnienia drugiego [B] nie wyrządzając mu przy tym żadnej szkody ani nie oferując również nic w zamian (jest mu obojętny). Oba gatunki (populacje) mogą bez siebie żyć.
- Protokooperacja to związek, w którym obie strony czerpią korzyści z relacji, ale nie są od siebie zależne. Zrozumienie tych zależności może pomóc w ochronie środowiska i zapobieganiu negatywnym skutkom dla różnych gatunków.
- I najważniejsza z nich symbioza, a właściwie mutualizm — to zjawisko, w którym dwa różne organizmy żyją razem, korzystając z siebie i są od siebie zależne w większym lub mniejszym stopniu. Stąd wyróżnia się tzw. mutualizm obligatoryjny oraz nieobligatoryjny.
Zatrzymamy się tu chwilę dłużej, ponieważ klasyczny przykład symbiozy obserwujemy pomiędzy naszymi pszczołami i roślinami. Pszczoły są zależne od nektaru i pyłku, które pozyskują z kwiatów, a rośliny potrzebują pszczół do zapylania swoich kwiatów, co umożliwia im rozmnażanie. Jest to klasyczny przykład symbiozy, w której obie strony nie tylko odnoszą korzyści, ich wzajemne istnienie jest niezbędne do egzystowania.
Pszczoły zbierają pyłek i nektar, z których produkują miód, a także zapylają kwiaty, co pozwala roślinom na wytworzenie nasion i kontynuowanie swojego gatunku. Z kolei rośliny dostarczają pszczołom źródło pokarmu, co pozwala im przetrwać. Ta symbioza jest istotna dla zachowania równowagi ekosystemów i przyczynia się do utrzymania różnorodności biologicznej.
Cdn.